11

Nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że tylko w testamencie można obdarzyć określoną osobę majątkiem spadkodawcy na wypadek jego śmierci. W takim przypadku osoba obdarowana musi spłacić część udziałów spadkowych osób, które otrzymałyby spadek, gdyby testament nie został sporządzony.

Czy jednak trzeba spłacać potencjalnych spadkodawców, którzy za życia spadkodawcy otrzymali od niego darowizny? Czy spadek w ogóle trzeba przyjąć?

.

.

Dziedziczenie ustawowe

Naczelną zasadą dziedziczenia w polskim porządku prawnym jest dziedziczenie zgodnie z kodeksem cywilnym, czyli tzw. dziedziczenie ustawowe. Przepisy kodeksu wskazują osoby uprawnione do otrzymania spadku i należne im udziały w zależności od stopnia pokrewieństwa ze spadkodawcą i stanu rodzinnego w chwili jego śmierci.

Porządek dziedziczenia ustawowego obowiązuje, jeżeli spadkodawca nie sporządził ważnego testamentu, albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

W kilku najczęściej występujących konfiguracjach spadkobranie ustawowe kształtuje się następująco:

Najpierw dzieci i małżonek

W pierwszej kolejności powołane z ustawy są do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli zatem spadkodawca miał pięcioro dzieci, to jego współmałżonek otrzymuje 1/4 spadku, a piątka dzieci pozostałą część w częściach równych. Jeżeli spadkodawca miał jedno dziecko, to spadek otrzymują po połowie współmałżonek spadkodawcy oraz dziecko.

W miejsce dzieci spadkodawcy, które nie dożyły otwarcia spadku, dziedziczą ich dzieci w częściach równych.

Rodzice i małżonek

Jeżeli natomiast spadkodawca nie posiadał dzieci, to spadek otrzymują jego małżonek oraz rodzice. Różnie mogą się w takiej sytuacji rozłożyć przypadające na nich udziały. Co do zasady każde z rodziców otrzymuje po 1/4 całości spadku, a 1/2 małżonek. Jeżeli jednak ojcostwo rodzica spadkodawcy nie zostało ustalone, to małżonka spadkodawcy oraz matka spadkodawcy dziedziczą po połowie spadku.

Spadek po spadkodawcy, który nie posiadał małżonka, ani potomstwa przypada w całości jego rodzicom w częściach równych. Gdyby któreś z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

Dziadkowie

W braku potomstwa, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada jego dziadkom spadkodawcy w częściach równych.

Gmina i Skarb Państwa

Powyżej opisane konfiguracje nie wyczerpują zasad dziedziczenia ustawowego. W wyliczeniu pominięte zostały rzadko występujące przypadki. Na zakończenie wypada dodać, że w przypadku braku małżonka spadkodawcy, jego krewnych i dzieci małżonka spadkodawcy, powołanych do dziedziczenia z ustawy, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy w Rzeczypospolitej Polskiej nie da się ustalić albo ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa.

W separacji nie ma dziedziczenia

Wiele osób o tym nie wie, ale małżonek spadkodawcy pozostający w separacji nie jest brany pod uwagę przy dziedziczeniu ustawowym.

Testament

Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. W testamencie spadkodawca przede wszystkim zmienia zasady dziedziczenia ustawowego. Testament dla swej ważności musi być sporządzony w odpowiedniej formie i pochodzić od wyłącznie jednego spadkodawcy, posiadającego pełną zdolność do czynności prawnych. Nie dopuszcza się sporządzenia jednego wspólnego testamentu przez małżonków.

Spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób. Powołanie kilku spadkobierców bez określenia ich udziałów sprawia, iż dziedziczą oni w częściach równych.

Jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów (przyrost).

Można również powołać spadkobiercę testamentowego na wypadek, gdyby inna osoba powołana w pierwszej kolejności nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą (podstawienie).

Zapis testamentowy

Spadkodawca może w testamencie zobowiązać spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis). Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, zapis obciąża ich w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych, chyba że spadkodawca postanowił inaczej.

Spadkodawca może też postanowić, że oznaczona osoba nabywa określony przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny). Dla skuteczności takiego zastrzeżenia wymagane jest sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego.

Odwołanie testamentu

Spadkodawca może odwołać testament sporządzając nowy, bądź w zamiarze odwołania zniszczyć lub pozbawić testament cech, od których zależy jego ważność, a także dokonać w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.

Jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu.

Forma testamentu

Testament dla swej ważności wymaga zachowania określonej formy. Kodeks cywilny przewiduje dla testamentu formy zwykłe i szczególne. Poniżej zostaną opisane dopuszczalne rodzaje zwykłej formy testamentu.

Spadkodawca może przede wszystkim sporządzić testament w całości pismem ręcznym, podpisać go i opatrzyć datą. Testament może też być sporządzony w formie aktu notarialnego. Taki sam skutek wywołuje oświadczenie woli spadkodawcy złożone ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego, w obecności dwóch świadków. W takim przypadku oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia, a następnie odczytuje go spadkodawcy w obecności świadków. Protokół podpisują spadkodawca, osoba, wobec której jego wola została oświadczona, oraz świadkowie.

Zachowek

Powołanie spadkobiercy w drodze testamentu rodzi konsekwencje w postaci konieczności zapłaty przez niego tzw. „zachowku” osobom, które byłyby powołane do dziedziczenia z ustawy, gdyby nie sporządzenie testamentu. Zachowek należy się (w zależności od okoliczności) zstępnym (potomstwo), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy w wysokości dwóch trzecich udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy, albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni, natomiast w innych przypadkach – połowa wartości tego udziału.

Na poczet należnego zachowku zalicza się zapis windykacyjny oraz darowiznę dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego.

Wydziedziczenie

Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku (wydziedziczenie), w określonych w ustawie przypadkach. Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu. Wydziedziczenie wymaga więc spełnienia określonych przesłanek oraz ich ujawnienia w testamencie przez spadkodawcę.

Odrzucenie spadku

Niezależnie od tego, czy spadkobierca jest powołany do dziedziczenia w drodze ustawy, czy na mocy testamentu, nie jest on skazany na otrzymanie spadku.

Spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź może spadek odrzucić. W tym celu spadkobierca powinien złożyć oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku, co powinno nastąpić w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Brak oświadczenia spadkobiercy w tym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym

Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie może być odwołane.

OlgaAutorem wpisu jest Piotr Kalina, Radca Prawny StillWell Polska.

Jeśli mają Państwo pytania dotyczące kwestii związanych z organizacją zgromadzenia wspólników lub z wprowadzeniem odpowiednich zapisów do umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zapraszamy do kontaktu

mailowego: biuro@stillwell.pl

lub telefonicznego: 732 601 772

Z chęcią odpowiemy na wszystkie Państwa pytania.

 

Zapisz się na newsletter!

Zainteresował Ciebie ten artykuł? Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj powiadomienia o zmianach w prawie, które mogą dotyczyć Twojej firmy.