Pożyczyć pieniądze to niby nic trudnego, ale jak się okazuje po lekturze przepisów – bez dobrze napisanej umowy – nic w tym interesie nie będzie zgodne z Waszym zamysłem. Przepisy kodeksu cywilnego wiążąco określają treść stosunku zobowiązaniowego w przypadku, gdy strony nie ukształtowały go inaczej w umowie. Pamiętajcie też, że możliwości negocjacyjne są zawsze większe przed zawarciem umowy. W trakcie sporu stronom jest o wiele trudniej znaleźć dobre rozwiązanie.

.

Ważna forma umowy

Umowę pożyczki można zawrzeć w dowolnej formie, w tym w formie ustnej. Jeżeli jednak wartość pożyczki przekracza 1000 zł, to ustawodawca wymaga, by została ona zawarta w formie dokumentowej. Jest to nowa forma czynności prawnych wprowadzona niedawno do kodeksu cywilnego. Zanim przybliżę Państwu co należy zrobić, aby jej dochować, odpowiem na kluczowe pytanie – co w przypadku, gdy strony nie dochowają wymaganej w tym przypadku formy umowy pożyczki?

Zastosowanie wówczas znajdują ogólne zasady, a zatem w razie niezachowania zastrzeżonej przez ustawę formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Umowa pozostaje ważna, jednak przed sądem nie będzie można tego wykazywać z wykorzystaniem czynnika ludzkiego. Utrudnia to, o ile nie uniemożliwia, udowodnienie przed sądem, iż doszło do zawarcia umowy pożyczki.

Co to zatem jest forma dokumentowa?

Jest to najmłodsza forma czynności prawnych, wprowadzona do kodeksu cywilnego od bieżącego miesiąca. Dla jej zachowania wystarczy złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Po pierwsze oświadczenie woli musi zostać utrwalone w dokumencie. Po drugie sposób tego utrwalenia musi umożliwiać ustalenie tożsamości autora oświadczenia. Zgodnie z treścią art. 773 kc dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią. Pojęcie to może mieć bardzo szerokie zastosowanie. Z pewnością formą dokumentową może być wiadomość e-mail, lub wiadomość sms. Skoro dokumentem jest jakikolwiek nośnik, umożliwiający zapoznanie się z zapisaną na nim informacją, to nie można wykluczyć przypadków zachowania formy dokumentowej poprzez np. nagranie wideo osoby składającej oświadczenie woli.

W dzisiejszych, cyfrowych realiach to wiele zmienia. Możliwe, że niedługo sądy będą rozpoznawać spory dotyczące wykonania umów pożyczki zawartych z wykorzystaniem kamery w smartfonie, skoro tak jest szybciej i łatwiej zawrzeć umowę, niż spisywać kolejne paragrafy na kartkach papieru.

W dotychczasowym orzecznictwie sądy zajmowały stanowisko, iż udzielenie pożyczki może zostać dokonane nawet w sposób dorozumiany (wyrok SA w Gdańsku z dnia 27 lutego 2013 r., V ACa 53/2013). W tym kontekście obawy związane z niezachowaniem wymaganej formy czynności prawnej mogą wydawać się nieuzasadnione, jednak proszę pamiętać, że nic tak nie ułatwia procesu sądowego jak zawarta między stronami umowa.

Obowiązki stron

Niezależnie od formy zawarcia umowy pożyczki, jej strony mają niezmiennie takie same obowiązki. Dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Biorący pożyczkę staje się właścicielem otrzymanych środków i może nimi tak jak właściciel rozporządzać. Dającemu pożyczkę nie będzie musiał zwrócić tych samych rzeczy, a jedynie takie same i w tej samej ilości (ewentualnie powiększone o prowizję, lub odsetki).

Jeśli strony zawarły umowę, ale z jakichś przyczyn biorący pożyczkę nie otrzymał jej przedmiotu, to ma roszczenie o jego wydanie do dającego pożyczkę. Roszczenie to przedawnia się już z upływem sześciu miesięcy od chwili, gdy przedmiot miał być wydany.

W umowie pożyczki szczególnie istotne jest określenie terminów – zarówno terminu wydania przedmiotu umowy, jak i terminu jego zwrotu. W przypadku, gdy ten drugi termin nie został przez strony oznaczony, dłużnik obowiązany jest zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

Ile do zwrotu?

Treść umowy pożyczki strony mogą kształtować dość dowolnie w zakresie w jakim pozwalają na to przepisy. Jednocześnie jeżeli strony nie uregulują danego zagadnienia inaczej, niż ustawa, to zastosowanie znajduje wprost norma ustawowa.

Brak w umowie wyraźnego zapisu, że kwota pożyczki zostanie zwrócona wraz z odsetkami, może zakończyć się dla dającego pożyczkę zaskoczeniem. Przepisy kodeksu cywilnego nie stanowią, jakoby kwota pożyczki do zwrotu miała zostać powiększona o odsetki. Co więcej – zgodnie z art. 359 § 1 kc odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.

Jeśli zatem chcecie otrzymać od biorącego pożyczkę więcej, niż mu pożyczyliście, nie zapomnijcie zaznaczyć tego w umowie.

Zerwanie umowy

Ustawodawca zabezpiecza interes dającego pożyczkę, ustanawiając w ustawie jego uprawnienie do odstąpienia od umowy pożyczki i odmowy wydania jej przedmiotu w przypadku, gdy zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego drugiej strony. Z uwagi na użycie słowa „wątpliwy” dający pożyczkę może skorzystać z przedmiotowego uprawnienia nie tylko w przypadkach, gdy jest oczywiste, że nie uzyska zwrotu pożyczki, ale także w okolicznościach, gdy nie ma co do tego pewności. Jednocześnie uprawnienie to doznaje ograniczeń i nie przysługuje dającemu pożyczkę, jeżeli w chwili zawarcia umowy wiedział o złym stanie majątkowym drugiej strony lub z łatwością mógł się dowiedzieć.

Spory

Nie należą do rzadkości spory, w których dający pożyczkę domaga się jej zwrotu pomimo, iż w rzeczywistości nie wydał przedmiotu pożyczki drugiej stronie umowy. Równie często spotyka się nieuczciwych dłużników, którzy twierdzą, że pożyczkę oddali, chociaż tak naprawdę nigdy nie zwrócili pożyczkodawcy ani grosza. Zgodnie z ogólną, kodeksową zasadą ciężaru dowodu – obowiązek udowodnienia faktów spoczywa na stronie, która wywodzi z nich skutki prawne. W związki z tym to pożyczkodawca będzie musiał wykazać przed sądem, że przedmiot pożyczki wydał biorącemu pożyczkę i odwrotnie – w celu oddalenia powództwa dłużnik zmuszony będzie udowodnić, iż dokonał zwrotu pożyczonej kwoty.

 

OlgaAutorem wpisu jest Piotr Kalina, Radca Prawny StillWell Polska.

Jeśli mają Państwo pytania dotyczące kwestii związanych z przygotowaniem umowy pożyczki, najważniejszymi zapisami, które muszą się w niej znaleźć lub jej rozwiązaniem zapraszamy do kontaktu

mailowego: biuro@stillwell.pl

lub telefonicznego: 732 601 772

Z chęcią odpowiemy na wszystkie Państwa pytania.

 

Zapisz się na newsletter!

Zainteresował Ciebie ten artykuł? Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj powiadomienia o zmianach w prawie, które mogą dotyczyć Twojej firmy.